กรณี อาจารย์ พิรงรอง รามสูต กับข้อสงสัยทางกฎหมายและอนาคตของสังคม
•
ศาลมีคำพิพากษาให้ อ.พิรงรอง รามสูต กิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กสทช.) ด้านกิจการโทรทัศน์ และอดีตนักวิชาการด้านนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย รับโทษจำคุก 2 ปีโดยไม่รอลงอาญา จากการที่บริษัท True Digital Group ยื่นฟ้องในข้อหาปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ ตามมาตรา 157 แห่งประมวลกฎหมายอาญา
การตัดสินคดีนี้ทำให้เกิดข้อสงสัยมากมาย โดยเฉพาะเมื่อพิจารณาจากมุมมองของกฎหมายมหาชนและกฎหมายอาญา
•
ผลของคดีนี้ไม่ได้ส่งผลต่อแค่เสรีภาพของจำเลยในคดี แต่เป็นสัญญาณอันตรายต่อผู้ที่พยายามยืนยันต่อสู้กับอิทธิพลของ “ยักษ์” และเป็นสัญญาณที่ส่งถึงสังคมไทยในยุค 5G
•
คำพิพากษาคดีนี้ เป็นเสมือนการป่าวประกาศไปยังประชาชนคนอื่นๆ ว่าเมื่อใดที่พยายามตรวจสอบหรือขัดขวางอำนาจ กฎหมายและกระบวนการยุติธรรมก็ไม่ได้พร้อมจะอยู่ข้างผู้ที่ลุกขึ้นต่อสู้
•
การใช้คดีปิดปาก (SLAPPs) เพื่อจัดการกับผู้ตรวจสอบอำนาจ
การดำเนินคดีต่ออ.พิรงรอง นี้มีลักษณะของ “คดีปิดปาก” (SLAPPs – Strategic Lawsuit Against Public Participation) เพราะเป็นคดีที่มุ่งใช้กระบวนการทางกฎหมายเป็นเครื่องมือเพื่อข่มขู่และทำให้ผู้ที่พยายามตรวจสอบหรือปกป้องประโยชน์สาธารณะต้องเงียบผ่านกระบวนการทางศาล เป็นการสร้างภาระทางกฎหมายให้แก่ผู้ถูกฟ้องและสร้างความความหวาดกลัวจน โดยมีเจตนาให้ผู้ถูกฟ้องหลีกเลี่ยงการทำหน้าที่ตรวจสอบหรือการวิพากษ์วิจารณ์ต่อไปในอนาคต
•
กรณีนี้ส่งผลร้ายแรงต่อระบบกำกับดูแลของรัฐเพราะเจ้าหน้าที่ ที่มีหน้าที่ตรวจสอบเอกชน และปกป้องประโยชน์ของประชาชนอาจเกิดความกลัวว่าหากปฏิบัติหน้าที่อย่างเข้มงวด อาจถูกดำเนินคดีอาญาเหมือนกรณีของ อ.พิรงรอง
•
หากการส่งสารเรื่องความหวาดกลัวจากคดีนี้ได้ผลลัพธ์ที่ดี อาจทำให้เจ้าหน้าที่รัฐหน่วยงานอื่นๆ ไม่กล้าใช้อำนาจหน้าที่ตรวจสอบบริษัทใหญ่อย่างเช่น โจทก์ในคดีนี้อีก และอาจทำให้บริษัททุน “ยักษ์” ไม่ว่าชื่ออะไรและประกอบกิจการอะไร ได้รับอำนาจเหนือหน่วยงานกำกับดูแล และนำไปสู่การมีอิทธิพลเหนือตลาดโดยไม่มีการตรวจสอบ
•
ข้อชี้ชวนคิดที่น่าสนใจ ทำไม True เลือกใช้คดีอาญาแทนคดีทางปกครอง?
โดยปกติแล้ว หากเป็นกรณีที่เจ้าหน้าที่ของรัฐใช้อำนาจเกินขอบเขตของกฎหมาย หรือใช้อำนาจตามกฎหมายในทางที่ผิด ประชาชนที่ได้รับผลกระทบก็จะฟ้องร้องต่อศาลปกครอง เป็นคดีปกครอง เพื่อขอให้ศาลสั่งหยุด สั่งยกเลิก หรือสั่งเพิกถอนการกระทำเหล่านั้น รวมทั้งกำหนดค่าเสียหายทดแทน แต่โจทก์ในคดีนี้กลับเลือกใช้การดำเนินคดีอาญาภายใต้มาตรา 157 และดำเนินคดีต่อศาลทุจริตและประพฤติมิชอบ ซึ่งมีผลทางกฎหมายตามมาดังนี้:
1. การดำเนินคดีอาญามีโทษ “จำคุก” การฟ้องคดีอาญาจึงเพิ่มความเสี่ยงและต้นทุนให้กับจำเลยหากแพ้คดี ซึ่งอาจเกิดจากมีความผิดจริง หรืออาจะเกิดจากการไม่มีต้นทุนมากพอในการต่อสู้คดี
2. หากศาลคำพิพากษาให้จำคุก และไม่ได้รับการประกันตัว จะทำให้อ. พิรงรองต้องพ้นจากตำแหน่ง กรรมการ กสทช. ทันที ซึ่งอาจส่งผลต่อการประกอบธุรกิจของโจทก์ในอนาคต รวมทั้งส่งผลอย่างแน่นอนต่อการทำงานของกรรมการกสทช. ที่เหลือ
•
เมื่อหน่วยงานที่มีหน้าที่ปกป้องประโยชน์สาธารณะถูกทำให้ไร้อำนาจและมองว่าการตรวจสอบคือการ “ล้ม” ก็ทำให้หลักประกันสิทธิเสรีภาพขั้นพื้นฐานของประชาชนถูกล้มไปก่อนแล้ว เพราะสังคมไทยอาจตกอยู่ในภาวะที่ไม่มีใครกล้าตรวจสอบหรือคัดค้านอำนาจของบริษัทขนาดใหญ่ได้อีกต่อไป
•
หากสังคมยอมรับเรื่องนี้ วันพรุ่งนี้ใครจะเป็นรายต่อไป?
โดยทั่วไปแล้ว ระบบกฎหมายควรคุ้มครองประชาชนจากการใช้อำนาจรัฐ และต้องตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐอย่างเข้มข้นเพื่อคุ้มครองประชาชน แต่ในการประกอบกิจการบางประเภทที่เป็นเรื่องบริการสาธารณะ เป็นกิจการที่มีผู้บริโภคขนาดใหญ่ และผู้ประกอบกิจการต้องได้รับสิทธิพิเศษบางประการจากรัฐ บริษัทเอกชนที่ประกอบธุรกิจ ก็ย่อมต้องมีแนวทางดำเนินธุรกิจเพื่อ “หากำไร” นั่นหมายความว่า มีเป้าหมายที่จะเอาเงินออกจากกระเป๋าของลูกค้าและผู้บริโภคให้ได้มากที่สุด กฎหมายและกระบวนการยุติธรรมจึงต้องทำหน้าที่ในทางกำกับดูแล “เอกชน” ให้เข้มข้น เพื่อคุ้มครองประชาชนด้วย ไม่ใช่เพียงตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐของเจ้าหน้าที่รัฐเท่านั้น
•
หากกฎหมายและกระบวนการยุติธรรมเดินหน้าไปในทิศทางที่จะเอาผิดกับการกำกับดูแลกิจการขนาดใหญ่ เราก็อาจเดินเข้าสู่ยุคที่หน่วยงานกำกับดูแลของรัฐไม่สามารถทำหน้าที่ได้ และเป็นเพียง “ทางผ่าน” ของผู้ประกอบธุรกิจเท่านั้น
•
วันนี้เป็น อ.พิรงรอง ที่ถูกดำเนินคดี
แล้ววันพรุ่งนี้ ใครจะเป็นรายต่อไป?
•
หากสนใจประเด็นกฎหมายการฟ้องปิดปากคืออะไร กรณีใดเข้าเกณฑ์องค์ประกอบหลักของการถูกฟ้องเพื่อปิดปาก สามารถเข้าอ่านได้ที่ : www.hrla.or.th หรือ
https://hrla.or.th/wp-content/uploads/2019/06/20190811-pdf.pdf
หรือ คู่มือป้องกันตนเองจากการถูกฟ้องปิดปาก เข้าอ่านได้ที่ : https://hrla.or.th/archives/6998
