“กฎหมายต้องเป็นเครื่องมืออำนวยความยุติธรรม ไม่ใช่เครื่องมือปิดปากประชาชน”
การฟ้องคดีเพื่อปิดปาก หรือ SLAPP (Strategic Lawsuits Against Public Participation) คือการใช้กระบวนการทางศาล ไม่ว่าจะเป็นคดีแพ่งหรือคดีอาญา เป็นอาวุธในการข่มขู่ สร้างภาระ และทำให้ผู้ถูกฟ้องสูญเสียทรัพยากร เพื่อเป้าหมายเดียวคือ การหยุดยั้งไม่ให้สาธารณชนตั้งคำถามหรือตรวจสอบในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับประโยชน์สาธารณะ
แม้ประเทศไทยจะมีความพยายามแก้ไขปัญหาโดยการบัญญัติมาตรา 161/1 และ 161/2 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา เพื่อให้ศาลสั่งยกฟ้องคดีกลั่นแกล้งได้ แต่ในทางปฏิบัติ กฎหมายเหล่านี้ยังไม่สามารถปกป้องประชาชนได้อย่างแท้จริง รายงานจากองค์กรระหว่างประเทศ ทั้ง UNDP, Protection International และ ICNL ยืนยันตรงกันว่า การฟ้อง SLAPP ในไทยมีแนวโน้มพุ่งสูงขึ้น จนประเทศไทยถูกจัดให้เป็นหนึ่งในประเทศที่เอื้อต่อการฟ้องปิดปากมากที่สุดในกลุ่มประเทศโลกใต้ (Global South)
กรณีล่าสุดที่ยืนยันถึงความล้มเหลวในการปกป้องเสรีภาพสื่อ คือการที่ นายสุชาติ ชมกลิ่น เป็นโจทก์ยื่นฟ้อง นางสาวหทัยรัตน์ พหลทัพ บรรณาธิการบริหาร และ นายโกวิท โพธิสาร บรรณาธิการสำนักข่าว The Isaan Record ในข้อหาหมิ่นประมาทโดยการโฆษณา (ป.อ. มาตรา 326 และ 328) พร้อมเรียกค่าเสียหายสูงถึง 50 ล้านบาท และ 1 ล้านบาทตามลำดับ
สาเหตุแห่งการฟ้องร้องมูลค่ามหาศาลนี้ เกิดขึ้นเพราะคนทำงานด้านสื่อโดยการทำหน้าที่ของตนเอง ซึ่งนายโกวิทถูกฟ้องเพียงเพราะ “แชร์โพสต์” ของนางสาวหทัยรัตน์ ซึ่งมีเนื้อหาวิเคราะห์ภูมิทัศน์สื่อและเชื่อมโยงปัญหาระดับท้องถิ่นสู่สากล ซึ่งนายโกวิทยืนยันว่าไม่ได้เป็นข้อความที่สร้างความเสียหายต่อบุคคลใด และย้ำว่าเรื่องนี้ไม่ใช่ความขัดแย้งส่วนตัว แต่เป็น “ประเด็นสาธารณะ” โดยเฉพาะการเกาะติดปัญหาแรงงานไทยที่เดินทางไปเก็บผลไม้ป่าเบอร์รี่ในต่างประเทศนั้นซึ่งมีข้อร้องเรียนเรื่องการถูกเอารัดเอาเปรียบและภาระหนี้สินสื่อถึงปัญหาของสังคมที่เป็นหน้าที่ของสื่อซึ่งต้องได้รับความคุ้มครองตามพันธกรณีระหว่างประเทศภายใต้ข้อ 19 ของ ICCPR ที่รัฐไทยมีหน้าที่ต้องคุ้มครองเสรีภาพสื่อในการนำเสนอประเด็นสาธารณะ โดยเฉพาะการตรวจสอบนักการเมืองและบุคคลสาธารณะ ซึ่งคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ (UN Human Rights Committee) ย้ำใน General Comment No. 34 ว่ารัฐต้องไม่ใช้กฎหมายหมิ่นประมาทเพื่อปิดกั้นการวิพากษ์วิจารณ์ที่ชอบด้วยประโยชน์สาธารณะ การใช้กฎหมายอาญาฟ้องร้องสื่อมวลชนที่นำเสนอความจริงเพื่อประโยชน์สาธารณะ จึงเป็นการสร้าง “ความหวาดกลัว” เพื่อหวังให้เกิดการเซ็นเซอร์ตัวเอง และทำลายกลไกการตรวจสอบของสังคม
สมาคมนักกฎหมายสิทธิมนุษยชน ขอยืนยันว่า การฟ้องปิดปากสื่อมวลชน คือการปิดหูปิดตาประชาชน สนส. จึงขอเรียกร้องให้รัฐบาล ศาล และทุกภาคส่วน ร่วมกันสร้างพื้นที่ปลอดภัยให้กับการตรวจสอบ การคุ้มครองสิทธิ เสรีภาพประชาชน และประโยชน์สาธารณะ จึงมีข้อเรียกร้อง ดังนี้
- ยุติคดีและคุ้มครองเสรีภาพสื่อตามหลักสากล: รัฐไทยต้องปฏิบัติตามพันธกรณีระหว่างประเทศภายใต้ข้อ 19 ของ ICCPR และหลักการใน General Comment No. 34 ที่ระบุว่ารัฐต้องไม่ใช้กฎหมายหมิ่นประมาทปิดกั้นการวิพากษ์วิจารณ์บุคคลสาธารณะที่ชอบด้วยประโยชน์สาธารณะ
- มีบทลงโทษหรือมาตรการกับผู้ที่ใช้กฎหมายในทางที่ไม่สุจริต ตามมาตรา 161/1, 161/2 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา เพื่อปกป้องสิทธิและเสรีภาพของประชาชนตามหลักประชาธิปไตย และ
- เรียกร้องให้ยกเลิกกฎหมายหมิ่นประมาททางอาญามาตรา 326 และ 328 โดยให้เหลือเพียงการดำเนินคดีทางแพ่งเท่านั้น
ด้วยความเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์และหลักการประชาธิปไตย
2 เมษายน 2569
สมาคมนักกฎหมายสิทธิมนุษยชน (HRLA)
อ้างอิง :
- International Commission of Jurists (ICJ Southeast Asia: Governments must act to counter abusive lawsuits brought by businesses targeting human rights and public interest advocates (SLAPPs) https://www.icj.org/southeast-asia-governments-must-act-to-counter-abusive-lawsuits-brought-by-businesses-targeting-human-rights-and-public-interest-advocates-slapps/#:~:text=“SLAPP”%20refers%20to%20lawsuits%20undertaken%20with%20the%20principal%20objective&text=Pochoy%20Labog%2C%20Southeast%20Asia%20Researcher%20and%20Representative%20of
- International Commission of Jurists (ICJ): Thailand: ICJ and Parliament call for legal safeguards against abusive lawsuits to protect human rights defenders and journalists https://www.icj.org/thailand-icj-and-parliament-call-for-legal-safeguards-against-abusive-lawsuits-to-protect-human-rights-defenders-and-journalists/
- Clooney Foundation for Justice (CFJ): Thailand: Time to Stop SLAPPs – A Review of Thailand’s Anti-SLAPP Measures (September 2024)https://cfj.org/wp-content/uploads/2024/09/Thailand-SLAPPs-Report-Final_September-2024.pdf
- The Isan Record (Facebook Page)https://www.facebook.com/share/p/1F6AAPQQQr/
- General comment No. 34 Article 19: Freedoms of opinion and expression. https://www2.ohchr.org/english/bodies/hrc/docs/gc34.pdf
